Μπορεί η «Νέα Δημοκρατική Εποχή» να αποτελέσει την 4η Δημοκρατία στην Ελλάδα;

Του Σπύρου Δέδογλου*

Η ανάγκη για ανασύνθεση του προοδευτικού χώρου κερδίζει

συνεχώς έδαφος. Δεν πρόκειται για μια συγκυριακή πολιτική επιλογή, αλλά για μια ιστορική αναγκαιότητα που πηγάζει από την εξάντληση του υφιστάμενου πολιτικού κύκλου.

Αντίστοιχη ανάγκη υπάρχει και στον συντηρητικό χώρο. Όμως η κατοχή της εξουσίας από τη Νέα Δημοκρατία λειτουργεί ανασταλτικά: δεν αφήνει περιθώρια ουσιαστικής αυτοκριτικής ή αναζήτησης νέων συνθέσεων. Πιθανόν αυτή η συζήτηση να ανοίξει μόνο μετά την απώλεια της κυβερνητικής εξουσίας.

Το τέλος της Μεταπολίτευσης ως πολιτικό συμπέρασμα

Η άποψή μου ότι ο ιστορικός κύκλος της Μεταπολίτευσης έχει κλείσει δεν είναι καινούργια. Έχει κατατεθεί:

– στον δημόσιο διάλογο,

– με άρθρα και παρεμβάσεις στα ΜΜΕ,

– αλλά και εντός της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ, στην οποία συμμετείχα μέχρι πρόσφατα.

Αποτελεί, μάλιστα, ρητό πολιτικό συμπέρασμα και στο κείμενο της παραίτησής μου από την ΚΕ.

Η Ελλάδα χρειάζεται να περάσει σε μια Νέα Δημοκρατική Εποχή, που δεν θα αφορά απλώς κυβερνητικές εναλλαγές, αλλά ανασύσταση του πολιτικού συστήματος στο σύνολό του.

Μπορούμε να μιλήσουμε για 4η Δημοκρατία;

Κατά τη γνώμη μου, ναι.

Υπό μία βασική προϋπόθεση:

– να υπάρξουν συνταγματικές αλλαγές που θα θεμελιώνουν ιστορικά αυτή τη μετάβαση.

Το σημερινό πολιτικό σύστημα δεν διαθέτει τη θεσμική και πολιτική νομιμοποίηση για να προχωρήσει σε τέτοιες τομές. Ειδικά όταν ο ίδιος ο πρωθυπουργός κατηγορείται ότι έχει καταστρατηγήσει άρθρα του ισχύοντος Συντάγματος σε κρίσιμες περιπτώσεις.

Η πρόταση του κ. Μητσοτάκη για συνταγματικές αλλαγές δεν είναι ουδέτερη·

είναι μια επικοινωνιακή απόπειρα αλλαγής της ατζέντας.

Το ανησυχητικό είναι ότι οι ηγεσίες της προοδευτικής αντιπολίτευσης δεν την απέρριψαν έγκαιρα και καθαρά, αποδεικνύοντας πως κι αυτές, σε κάποιο βαθμό, αποτελούν μέρος του προβλήματος.

Νέες συνθήκες – Νέο πολιτικό σύστημα

Οι εξελίξεις, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο, καθιστούν σαφές ότι:

– απαιτείται νέο πολιτικό σύστημα,

– ικανό να προχωρήσει σε συνταγματικές αλλαγές,

– με δημοκρατική νομιμοποίηση και έγκριση των πολιτών.

Ο Αλέξης Τσίπρας, που μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την ανασύνθεση και ανασύσταση της Προοδευτικής Παράταξης, έχει ήδη μιλήσει για την ανάγκη μιας νέας Μεταπολίτευσης.

Το ερώτημα, όμως, παραμένει ουσιαστικό:

 Με ποιες συνταγματικές αλλαγές μπορούμε να θεμελιώσουμε ιστορικά την 4η Δημοκρατία, χωρίς να αλλοιώνεται το πολίτευμα;

Δύο κρίσιμες θεσμικές τομές

1. Άμεση εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας από τον λαό

– χωρίς καμία αλλαγή στις αρμοδιότητές του,

– με διατήρηση του πολιτεύματος ως Προεδρευόμενης Δημοκρατίας.

Η επιλογή του κ. Μητσοτάκη να τοποθετήσει στη θέση του Προέδρου της Δημοκρατίας βουλευτή του κόμματός του, χωρίς τη στήριξη άλλων πολιτικών δυνάμεων, ευτελίζει τον θεσμό και αποδυναμώνει τον ρόλο του ως εγγυητή του Συντάγματος.

Η άμεση εκλογή από τον λαό:

– αποκαθιστά το κύρος του θεσμού,

– ενισχύει τη δημοκρατική νομιμοποίηση,

– αλλάζει ουσιαστικά τη σχέση του πολίτη με την κορυφή της Πολιτείας.

Ο ρόλος του Προέδρου παραμένει ρυθμιστικός.

Δεν χαράσσει πολιτική, δεν κυβερνά.

Η εκτελεστική εξουσία συνεχίζει να ανήκει:

– στον Πρωθυπουργό,

– και στην κυβέρνηση που απολαμβάνει την εμπιστοσύνη της Βουλής.

Αξίζει να σημειωθεί ότι χώρες όπως:

– η Πορτογαλία,

– η Ιρλανδία,

– η Αυστρία,

– και η Ισλανδία,

εκλέγουν τον Πρόεδρο απευθείας από τον λαό, διατηρώντας πλήρως τον κοινοβουλευτικό χαρακτήρα του πολιτεύματος

2. Διαχωρισμός Κράτους και Εκκλησίας

Ο θεσμικός διαχωρισμός Κράτους και Εκκλησίας αποτελεί:

– ώριμο κοινωνικό αίτημα,

– αναγκαία τομή για ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος.

Μάλιστα, η ίδια η σημερινή εκκλησιαστική ηγεσία είχε στο παρελθόν δείξει ότι αντιλαμβάνεται αυτή την ανάγκη και ίσως να είχε προχωρήσει, αν δεν είχε αλλάξει η κυβέρνηση το 2019.

Η σειρά έχει σημασία

Πρώτα:

– νέο πολιτικό σύστημα,

– που θα σηματοδοτεί την έναρξη ενός νέου ιστορικού κύκλου.

Και έπειτα:

– οι αναγκαίες συνταγματικές αλλαγές.

Ένα συλλογικό καθήκονΗ Ελλάδα οφείλει να προχωρήσει στη νέα εποχή.

Και αυτή η ευθύνη δεν βαραίνει μόνο τους πολιτικούς, αλλά και τους ίδιους τους πολίτες.

Η Ενιαία Προοδευτική Παράταξη έχει χρέος να ηγηθεί αυτής της προσπάθειας –

με τόλμη, καθαρό λόγο και ιστορική συνείδηση.

Τυχερό, 6 Ιανουαρίου 2026

*πρώην μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ